«Οι Ήρωες Του Τέλεμαρκ» (1965): Το Κύκνειο Άσμα Του Άντονι Μαν!

Έχουμε χρόνο για εισαγωγή;

Αν και βάλαμε μία άνω τελεία στο τρέχον μας αφιέρωμα και δώσαμε το σήμα της εκκίνησης για ένα νέο εγκιβωτισμένο αντίστοιχο, συνεχίζουμε ακάθεκτοι με κινηματογραφικά έργα που αφορούν τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, και δε τις ειδικές ομάδες δολιοφθοράς που συμμετείχαν σε αυτόν. Ο λόγος για την ταινία με τίτλο: «Οι Ήρωες Του Τέλεμαρκ» (The Heroes Of Telemark, 1965). Πάμε να δούμε με ποιόν τρόπο αναδείχθηκε η σχεδόν άγνωστη ιστορία αυτοθυσίας της νορβηγικής αντίστασης.

Πλοκή;

Βρισκόμαστε στα μέσα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου στην παγωμένη και χιονισμένη Νορβηγία. Οι Γερμανοί Ναζί έχουν εισέλθει στην κούρσα της δημιουργίας ατομικής βόμβας, και ενδέχεται να την κερδίσουν. Με το πυρηνικό του πρόγραμμα σε πρόοδο στην κατεχόμενη Νορβηγία, συγκεντρώνουν «Βαρύ Ύδωρ», ζωτικής σημασίας συστατικό για τη δημιουργίας ατομικών όπλων. Οι Σύμμαχοι δεν μπορούν να επιτρέψουν στους Ναζί να αποκτήσουν όπλα μαζικής καταστροφής. Για αυτή την αποστολή δολιοφθοράς στο εργοστάσιο, επιστρατεύεται ο κυνικός επιστήμονας Ρόλφ Πήτερσεν και ο Νορβηγός κομάντο Κνουτ Στραντ. Με συντροφιά 8 μονάχα ανδρών θα επιχειρήσουν το αδύνατο. Μέσα σε ένα κλίμα βαριάς κατοχής, δύσκολων αποφάσεων,  έντονης αντίστασης, εκτέλεσης αμάχων και ενός αγώνα δρόμου με τον χρόνο, μία χούφτα άνδρες θα ορίσουν το αποτέλεσμα του πολέμου.

«Στην καρέκλα του σκηνοθέτη»:

Η ιδέα πίσω από το φίλμ δεν είναι προϊόν μυθοπλασίας, αλλά συγκερασμός δύο βιβλίων. Το πρώτο είναι τα προσωπικά απομνημονεύματα του Κνουτ Χόκελιντ με τίτλο «Skis Against The Atom» (1954) και το λογοτεχνικό μυθιστόρημα «But For These Men» (1962) του Τζον Ντρουμόντ. Τα δύο έντυπα μοιράζονται ένα κοινό, αφηγούνται τα αληθινά γεγονότα της ομάδας δολιοφθοράς «Gunnerside», η οποία κατάφερε δίχως μάχη, να προκαλέσει μία μεγάλη καταστροφή στα σχέδια του Άξονα για ατομική υπέροχη.

Ο βετεράνος δημιουργός Αντόνι Μαν, πατέρας του μετέπειτα σκηνοθέτη Μάικλ Μαν (Τελευταίος Των Μοϊκανών/Ένταση), αναλαμβάνει να μεταφέρει την δράση. Ο καλλιτέχνης κατά το πέρας της καριέρας του κατάφερε να μεταπηδήσει με επιτυχία από είδος σε είδος και να αποδώσει εξαιρετικά έργα. Ξεκίνησε με ταινίες νουάρ, για να γίνει κοινωνός των κλασικών επών με το «Quo Vadis» (1951) και να συνεχίσει με φίλμ κατηγορίας των «Western», κάνοντας διαλείμματα για ιστορικά έπη, όπως  τον «Ελ Σιντ» (1961) και την «Πτώση Της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας» (1964). Το είδος του πολεμικού δράματος γνώρισε ιδιαίτερη ανάπτυξη κατά τη δεκαετία του '60, με τον Μαν να συμμετέχει ενεργά.

Ο σκηνοθέτης δεν επιθυμεί -παρά τη μακρά του εμπειρία- να αποδώσει μία ιστορία εξολοκλήρου κινηματογραφημένη στο σετ ενός στούντιο. Αντιθέτως, μεταφέρει την παραγωγή του στο μέρος ακριβώς που συνέβησαν τα πραγματικά γεγονότα, δηλαδή στις παγωμένες πεδιάδες της Νορβηγίας. Ένα εξωτερικό γύρισμα είναι εν γένει απαιτητικό, αλλά ένα εξωτερικό αντίστοιχο με ζέστη ή κρύο είναι ακόμα δυσκολότερο. Τόσο το συνεργείο, όσο και οι κάμερες υπολειτουργούσαν με τον δικό τους τρόπο στους -20 βαθμούς κελσίου, αυξάνοντας τη δυσκολία της διαδικασίας.

Η κάμερα του εντούτοις είναι δυναμική. Με τον στενό συνεργάτη και φωτογράφο του, Ρόμπερτ Κράσκερ, καλύπτουν τον υπαίθριο χώρο της Νορβηγίας στην ολότητα του. Είναι ένα περιβάλλον άγριο και απομονωμένο, που τείνει μεταφέρει τις ιδιότητες του στους χαρακτήρες. Η αλληλουχία όμως των κάδρων είναι άμεση, γρήγορη και κοφτή. Δε λείπουν μάλιστα πλάνα, τα οποία είναι ελαφρώς «στραβά», οι λεγόμενες «dutch» ή «oblique» γωνίες, οι οποίες προσφέρουν οπτική ένταση. Οι δύο δημιουργοί εντάσσουν στο έργο στοιχεία από τις προηγούμενες δουλείες τους ισορροπώντας μεταξύ νουάρ και πολεμικού είδους. Το κοντινά έχουν άλλη βαρύτητα, ενώ η σκηνή της διάρρηξης και δολιοφθοράς παρουσιάζεται, δίχως μουσική, με ήχους από τον περιβάλλοντα χώρο.

Σε αντίθεση με τα μεγάλα στρατιωτικά έπη της εποχής, η ταινία δε χάνει καθόλου χρόνο στην ανάπτυξη. Αυτή είναι σχεδόν έτοιμη, και προχωρά άμεσα στην οργάνωση της αποστολής και την προώθηση της ανάπτυξης των χαρακτήρων. Ο ρυθμός της είναι γρήγορος και οργανικός. Δεν της λείπει κάτι, απλώς παρουσιάζεται πιο γρήγορα από το μέσο πολεμικό φίλμ. Σε αυτό το σημείο προβαίνει σε άλλη μία νέα διαφοροποίηση, και αυτή είναι η αποτυχία της ομάδας σε μία επιτυχημένη αποστολή. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει και μία δεύτερη αποστολή, μικρότερης έκτασης, αλλά μεγαλύτερης συναισθηματικής φόρτισης. Η ανανέωση είναι διαρκής, με τον τόνο να διατηρείται σοβαρός, με τις μοναδικές μεταβολές να προέρχονται από τους ίδιους τους ερμηνευτές.

«Στο σετ των ηθοποιών»:

Στον πρωταγωνιστικό ρόλο βρίσκουμε τον «γίγαντα» Κερκ Ντάγκλας ως «Ρολφ Πήτερσεν». Ο ηθοποιός δε χωράει συστάσεις. Κυβερνά κάθε κάδρο και σεκάνς στις οποίες ανήκει. Η άνεση του ξεχειλίζει από τα ήδη επιμηκυμένα πλάνα που καλύπτουν την ερμηνεία του. Καταφέρνει μονάχα με ένα παιχνιδιάρικο βλέμμα και μία χαλαρή κινησιολογία να ελαφρύνει τον τόνο σε στιγμές, που απουσιάζει το δράμα και η ένταση. Στις σοβαρές σκηνές ανεβάζει την εμπειρία, καθώς επικοινωνεί τα ηθικά διλήμματα του ήρωα του, αλλά και τις προσωπικές επιθυμίες του. Ο χαρακτήρας του είναι ένα συνονθύλευμα ιστορικών προσωπικοτήτων. Μάλιστα, παρά την παρουσία κασκαντέρ και από κοινού με τον συμπρωταγωνιστή του έμαθε να κάνει σκι και να κινηματογραφείται στην πορεία.

Συμπρωταγωνιστής του είναι ο «αρχοντικός» Ρίτσαρντ Χάρις ως «Κνουτ Στραντ». Ο ερμηνευτής βγαίνει μπροστά στο κομμάτι που αναλαμβάνει να μεταφέρει, και αυτό είναι το αμιγώς πολεμικό. Βασίζεται στον αληθινό Νορβηγό αξιωματικό Κνουτ Χόκελιντ και δε χαλαρώνει ποτέ. Είναι ευθύς, μονίμως σε επιφυλακή, γεγονός που αναδεικνύεται στις σκηνές διαλόγου. Το σετ που μοιράστηκε με τον Ντάγκλας είχε ένταση και πίσω από τις κάμερες, δεδομένου των δυναμικών προσωπικοτήτων των ηθοποιών, αλλά και τη φιλοδοξία να ξεπεράσει ο ένας τον άλλον. Ως άψογοι επαγγελματίες έφεραν οργανικά την κόντρα τους στην οθόνη και τη μετέτρεψαν σε πηγή δυναμικότητας και χημείας.

Cut! It’s a wrap:

Κλείνοντας, το έργο «Οι Ήρωες Του Τέλεμαρκ» ανήκει στο πάνθεον των ταινιών της προαναφερθείσας υποκατηγορίας πολεμικών φίλμ. Βασίζεται σε μεγάλο βαθμό απεικονίζει τα απίστευτα αληθινά γεγονότα. Συνήθως, όταν κάποια στιγμή γίνει λόγος περί αντίστασης στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το κομμάτι του περήφανου λαού της Νορβηγίας αφήνεται εκτός. Μπορεί να μην φθάνει το εύρος της αντίστασης άλλων χωρών κατά του Άξονα, όπως λόγου χάρη της ελληνικής, αλλά έθεσε το δικό της λιθαράκι με τις θυσίες του λαού της, για να μην θριαμβεύσουν οι Ναζί. Το φίλμ μαρτυρά την προσπάθεια τους και αξίζει πολλαπλές θεάσεις, με τον Άντονι Μαν να παραδίδει ένα τελευταίο έργο στον κινηματογράφο συνδυάζοντας την αισθητική των νουάρ, τα ξεκαθαρίσματα των «western» και την κλίμακα του έπους.

Θα έβαζα με διάθεση για κατασκοπεία 8,8/10 σε κλίμακα μέτρησης «αυτά μου αρέσουν».

Διάρκεια: 2 ώρες και 11 λεπτά

Είδος: Πολεμική

Σκηνοθέτης: Άντονι Μαν

Πρωταγωνιστές: Κερκ Ντάγκλας, Ρίτσαρντ Χάρις, Ούλα Γιάκομπσον

#ΓιώργοςΤοκμακίδης #GiorgosTokmakidis #Blog #ΣυγγραφείςΤηςΨηφιακήςΤραπέζης #WritersOfTheDigitalRoundtable #Writehood #Άποψη #Κριτική #Κινηματογράφος #Θέατρο #Τηλεόραση #AnthonyMann #TheHeroesOfTelemark #War #Drama #KirkDouglas #RichardHarris