«Επιχείρηση Βαλκυρία» (2008): Η Φωτογραφία, ο Τομ Κρουζ και η Μοίρα!

Έχουμε χρόνο για εισαγωγή;

Σε προηγούμενο άρθρο αναφέραμε, ότι η πρώτη φάση του αφιερώματος μας στην υποκατηγορία πολεμικών κινηματογραφικών έργων με θέμα μικρές ομάδες δολιοφθορέων και σαμποτέρ ολοκληρώθηκε. Με τη δημοσίευση που ακολουθεί εγκαινιάζεται το δεύτερο μέρος, στο οποίο θα γίνει λόγος για σύγχρονες ταινίες του είδους. Ο λόγος λοιπόν για το φίλμ με τίτλο: «Επιχείρηση Βαλκυρία» (Valkyrie, 2008). Πάμε να δούμε με ποιόν τρόπο ένα ιστορικό γεγονός μεταφέρθηκε στην ασημένια οθόνη, με τη μοίρα να ορίζει την εξέλιξη των πραγμάτων.

Πλοκή;

Βρισκόμαστε στη βόρειο Αφρική κατά την υποχώρηση των δυνάμεων του Άξονα. Ο συνταγματάρχης Κλάους Φον Στάουφενμπεργκ τραυματίζεται σοβαρά και επιστρέφει στη Γερμανία. Αξιωματικοί και αξιωματούχοι αντιλαμβάνονται, ότι ο Αδόλφος Χίτλερ θα χάσει τον πόλεμο και η Γερμανία θα περικυκλωθεί και θα καταστραφεί. Ο στρατηγός εν αποστρατεία Λούντβιχ Μπεκ μοιράζεται το πλάνο του με τον Στάουφενμπεργκ και τον μυεί στην ομάδα του για τη σωτηρία της «Ιερής Γερμανίας». Το σχέδιο τους είναι να δολοφονήσουν τον Χίτλερ και να διαπραγματευτούν με τους Συμμάχους τους όρους της παράδοσης της χώρας τους. Ο Στάουφενμπεργκ αναλαμβάνει την ηγεσία των εφεδρικών στρατευμάτων, θέση που τον οδηγεί να εισέλθει στον ευρύτερο κύκλο του «Φύρερ». Σε μία στρατιωτική τους σύναξη θα δοκιμάσει το αδύνατο κόντρα στη λογική και τον φόβο. Μέσα σε ένα κλίμα ήττας, καταστροφής, πλεκτάνης και συνωμοσίας, ορισμένοι Γερμανοί θα αψηφήσουν το ναζιστικό καθεστώς με την εκκίνηση της επιχείρησης «Βαλκυρία» και θα ρισκάρουν τη ζωή τους για την επιτυχία της.

«Στην καρέκλα του σκηνοθέτη»:

Κάθε φορά που γίνεται λόγος περί αντίστασης ενάντια στις δυνάμεις κατοχής του Άξονα, ο κόσμος θα θυμηθεί την ελληνική αντίσταση, τη γαλλική, ορισμένοι ίσως και τη νορβηγική (που καλύψαμε σε άλλο άρθρο). Ελάχιστοι γνωρίζουν μία εσωτερική αντίσταση από πλευράς των ίδιων των Γερμανών εναντίον της πολιτικής του κράτους τους. Ένας από αυτούς που δεν γνώριζε, ήταν και ο σεναριογράφος και μετέπειτα σκηνοθέτης Κρίστοφερ Μακουόρι. Ο τελευταίος βρέθηκε στη Γερμανία για ένα άλλο πρότζεκτ, αλλά γοητεύθηκε από το μνημείο στο «Bendlerblock», το οποίο ήταν αφιερωμένο στους αξιωματικούς που δοκίμασαν να δολοφονήσουν τον Χίτλερ. Κατά την επιστροφή του εργάστηκε, για να βρει όσες περισσότερες πληροφορίες μπορούσε για το συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός και να το μετατρέψει σε κινηματογραφικό σενάριο.

Κανείς δεν πίστεψε την εμπορική αξία της ιστορία που είχε στα σκαριά σχετικά με «καλούς γερμανούς», εκτός από τον Νέιθαν Αλεξάντερ που τον βοήθησε με την ιστορική έρευνα. Το σενάριο άλλαξε κατεύθυνση, όταν ο δημιουργός Μπράιαν Σίνγκερ ανέλαβε την σκηνοθεσία. Οι δύο τους γνωρίζονταν από τα παλιά και το αριστουργηματικό έργο «Συνήθεις Ύποπτοι» (1995). Εντούτοις, οι δύο συνεργάτες επιχείρησαν να κρατήσουν το πρότζεκτ «μικρό». Στην αναζήτηση τους για χρηματοδότηση, έστειλαν το σενάριο στην εταιρεία παραγωγής «United Artists», η οποία με τη σειρά της το πρότεινε στην αντίστοιχη εταιρεία του Τομ Κρουζ. Ο τελευταίος όχι μόνο ενδιαφέρθηκε να μεσολαβήσει η εταιρεία του, αλλά και να πρωταγωνιστήσει. Μία μονάχα φωτογραφία αρκούσε για να τον πείσει, και αυτή δεν ήταν άλλη από την αυτή του ίδιου του Κλάους Φον Στάουφενμπεργκ.

Οι δύο άνδρες μοιράζονταν εκπληκτική ομοιότητα παρά τη χρονολογική και γεωγραφική τους απόκλιση και απόσταση. Εκείνο το διάστημα, ο ερμηνευτής περνούσε τη δική του εμπορική κρίση έπειτα από μία σειρά συνεντεύξεων, που έπληξαν το κύρος του, και θεώρησε αυτή την ταινία ως το «εισιτήριο της επιστροφής» του. Με την έλευση του Κρουζ, τα απαραίτητα κεφάλαια εγκρίθηκαν και ο προϋπολογισμός έφθασε τα 75 εκατομμύρια. Ο Σίνγκερ επιθύμησε να μιμηθεί τους παλιούς σκηνοθέτες και να μεταφέρει την παραγωγή του στη Γερμανία και να πραγματοποιήσει γυρίσματα σε αυθεντικές τοποθεσίες. Η γερμανική κυβέρνηση ήταν διστακτική στην αρχή, αλλά στη συνέχεια πείστηκε και βοήθησε ενδυματολογικά και οικονομικά την παραγωγή. Όλα ήταν έτοιμα, για να αποδοθεί η ιστορία επί της οθόνης.

Αναφορικά με την σκηνοθεσία αυτή καθ’ αυτή, ο καλλιτέχνης έπρεπε να κερδίσει το στοίχημα με το ενδιαφέρον των θεατών. Όλοι γνώριζαν, ότι ο Χίτλερ δεν σκοτώθηκε στην επιχείρηση, άρα μία κατεύθυνση που θα στήριζε την ανατροπή στην επιβίωση του δε θα λειτουργούσε. Ο Μπράιαν Σίνγκερ ακολούθησε άλλη οδό, αυτή της αγωνίας. Προσέγγισε την ιστορία ως ένα «θρίλερ» με κύριο αντίπαλο τον χρόνο. Αυτή νευρικότητα στην προσέγγιση του οπτικοποιείται ήδη από τα πρώτα κάδρα του φίλμ, που απεικονίζουν γερμανούς αξιωματικούς να σβήνουν βιαστικά τα τσιγάρα τους κατά την άφιξη του «Φύρερ». Η κάμερα του είναι δυναμική. Εισέρχεται στην ενεργό δράση και εμπλέκει απόλυτα το κοινό στο γενικό σχέδιο του πραξικοπήματος. Η χρωματική παλέτα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς τα θερμά χρώματα της ερήμου γίνονται παγερά στην Γερμανία διαμορφώνοντας μία ισχυρή αντίθεση με το κόκκινο του «Ράιχ».

Ο ρυθμός του έργου είναι κάτι παραπάνω από εξαιρετικός. Η ανάπτυξη των χαρακτήρων έρχεται μέσα από την πρόοδο της εκάστοτε σκηνής και δε χάνεται καθόλου χρόνος. Ο σκηνοθέτης επιτηδευμένα επέλεξε βετεράνους ηθοποιούς, για να είναι απόλυτα διακριτοί μεταξύ τους και να διατηρούν το ενδιαφέρον των θεατών. Το πιο σημαντικό ίσως από όλα είναι η πιστότητα στα αληθινά γεγονότα, οι χώροι στους οποίους κρίθηκε το μέλλον της Γερμανίας, όπως το κρησφύγετο του Χίτλερ, τα γραφεία των διαβιβάσεων και οι στρατώνες. Ο τόνος διατηρείται στην ολότητα του σοβαρός με την αγωνία να εντείνει τη σοβαρότητα της ατμόσφαιρας.

«Στο σετ των ηθοποιών»:

Στον πρωταγωνιστικό ρόλο βρίσκουμε, όπως προαναφέρθηκε, τον Τομ Κρουζ ως «Κλάους Φον Στάουφενμπεργκ». Μπορεί η σκηνοθεσία να έχει δυναμική παρουσία, αλλά ο ερμηνευτής αναλαμβάνει να μετατρέψει την εμπειρία σε θρύλο. Είναι εξαιρετικός στον ρόλο του, ένας αληθινός πρωταγωνιστής. Αφήνει με διακριτικότητα τη δυσαρέσκεια του χαρακτήρα του να φανεί και επικοινωνεί την ένταση άψογα. Ο Κρουζ ως γνωστός τελειομανής είχε τη φωτογραφία του Στάουφενμπεργκ πάντοτε μαζί του, κρυμμένη στο καπέλο του, ενώ είχε συνηθίσει να βλέπει με ένα μάτι και να κάνει όλες τις κινήσεις του με τα πρώτα τρία δάχτυλα του αριστερού του χεριού, σύμφωνα με τις αναπηρίες του χαρακτήρα του. 

Ο ηθοποιός πλαισιώνεται από την αφρόκρεμα της βρετανικής σκηνής. Έχουμε τον Κένεθ Μπράνα ως «στρατηγό Τρέσκο» σε υποστηρικτικό ρόλο. Συναντάμε τον Μπίλι Νάι ως «στρατηγό Όλμπριτς» να ερμηνεύει με απίστευτη πιστότητα το συναίσθημα της άρνησης για δράση. Ο Τομ Γουίλκινσον ως «στρατηγός Φρομ» φέρνει μία άλλη έκφανση άρνησης, αυτής της συμμετοχής στη συνωμοσία. Ο Τέρενς Σταμπ ως «Μπεκ» γίνεται ο μέντορας της ομάδας και δίνει μία από τις καλύτερες του ερμηνείες. Η λίστα των ερμηνευτών είναι μεγάλη και το ταλέντο του αξιοποιημένο στο έπακρο. Αρκεί να αναφερθούμε και στους γερμανούς ηθοποιούς, όπως τον Κρίστιαν Μπέρκελ και τον Τόμας Κρέτσμαν που τιμούν την μνήμη των εθνικών τους αγωνιστών.

Cut! It’s a wrap:

Κλείνοντας, το έργο «Επιχείρηση Βαλκυρία» είναι ένα από τα αρτιότερα αποτελέσματα ενασχόλησης με τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο σε κινηματογραφικό επίπεδο. Η ταινία δεν έχει κανένα ψεγάδι και βλέπεται ανεξάρτητα από εορταστικές περιόδους. Ένα παράδειγμα προς απόλυτη μίμηση για όλους τους σεναριογράφους που καταπιάνονται με πλοκές και υποθέσεις ιστορικού περιεχομένου. 

Θα έβαζα με διάθεση για πραξικόπημα ενάντια σε ολοκληρωτικά καθεστώτα 9,5/10 σε κλίμακα μέτρησης «αυτά μου αρέσουν».

Διάρκεια: 2 ώρες και 1 λεπτό

Είδος: Πολεμική-Θρίλερ

Σκηνοθέτης: Μπράιαν Σίνγκερ

Πρωταγωνιστές: Τομ Κρουζ, Κένεθ Μπράνα, Μπίλι Νάι, Τομ Γουίλκινσον, Τέρενς Σταμπ, Κρίστιαν Μπέρκελ, Τόμας Κρέτσμαν, Ντέιβιντ Μπάμπερ

#ΓιώργοςΤοκμακίδης #GiorgosTokmakidis #Blog #ΣυγγραφείςΤηςΨηφιακήςΤραπέζης #WritersOfTheDigitalRoundtable #Writehood #Άποψη #Κριτική #Κινηματογράφος #Θέατρο #Τηλεόραση #BryanSinger #Valkyrie #War #Thriller #Drama #TomCruise #KennethBranagh #BillyNighy #TomWilkinson #TerenceStamp